Về một câu hỏi liên quan đến phản ứng của alcohol

 Có một bạn nhỏ hỏi thế này:

"Bài thi giữa kì của trường em có một câu hỏi đúng sai là: Khi đun nóng hỗn hợp gồm methanol và ethanol với dung dịch sulfuric acid đặc thu được hỗn hợp gồm tối đa 4 sản phẩm hữu cơ. Đáp án của câu này là đúng và các thầy cô đưa ra là ethylene và 3 ether. Em có thắc mắc là thí nghiệm đun từ từ vậy tại sao không tính các ester vô cơ (trước khi bị phân huỷ hoàn toàn) và các alcohol trên có thể bị oxid hoá không hoàn toàn tạo thành một số hợp chất hữu cơ khác như acid."

Tôi nghĩ thế này...

Kiến thức là vô tận. Dự đoán mà không bài bản cũng là vô nghĩa. Vì thế mà phải cẩn trọng.

1. Học ở bất kỳ cấp độ nào cũng có những giới hạn kiến thức của nó, để tránh lan man không cần thiết, kể cả với học sinh giỏi chuẩn bị thi Quốc gia và thi Quốc tế. Ngay cả chương trình thi Olympic Hóa học Quốc tế (International Chemistry Olympiad, IChO) họ cũng công bố nội dung kiến thức học sinh cần học, và vài tháng trước mỗi kỳ thi còn có một tập Đề bài Chuẩn bị (Preparatory Problems) để học sinh có trọng tâm mà học. 
2. Với chương trình trung học phổ thông, mà đối tượng là tất cả các học sinh, thì nội dung và yêu cầu chỉ ở mức vừa phải, nói cách khác, chỉ cần bám sát nội dung sách giáo khoa là coi như đầy đủ. Đó cũng là lý do vì sao trong các bài giảng của mình, tôi hay có các phần Đọc thêm, Chuyên bên lề, ... dành cho các bạn nào muốn tìm hiểu cặn kẽ hơn, hoặc có mục tiêu vượt khỏi chương trình phổ thông (học sinh giỏi, thi Đại học ngành có Hóa học, hay đơn giản chỉ là muốn tìm hiểu).

Như vậy, bài tập thầy cô cho trong lớp như bài bạn nêu là hoàn toàn hợp lý và có thể đánh giá chính xác trình độ của học sinh. Nếu cho quanh co hơn thì dễ bị hiểu lầm là có mục đích gì khác. Còn nghĩ thêm như bạn hỏi là không cần thiết, và cũng không chính xác. 

1. Thật vậy, H₂SO₄ đậm đặc không phải là chất có thể oxid hóa alcohol thành hợp chất carbonyl hoặc acid, do tính háo nước rất mạnh của nó. Một trong những chất oxid hóa thường dùng cho phản ứng này là chromic acid H₂CrO₄ (còn gọi là tác nhân Jones) có từ chromium trioxide CrO₃ hay sodium dichromate Na₂Cr₂O₇ trong môi trường acid. 
   
2. Các chất trung gian chỉ là chất trung gian và không được coi là sản phẩm, bất luận phản ứng diễn ra như thế nào. Chính vì thế mà ta mới ghi xúc tác H₂SO₄ đậm đặc, nghĩa là các ester vô cơ nếu có chỉ là chất trung gian, và không kể là sản phẩm như vừa nói trên.

Tóm lại, trong học tập thì tìm hiểu và thắc mắc là cần thiết rất đáng trân trọng, song ranh giới giữa tìm-hiểu-và-thắc-mắc với hiểu-lầm-và-ngộ-nhận cũng rất mong manh. Yếu tố chính đẩy ta từ tìm-hiểu-và-thắc-mắc sang hiểu-lầm-và-ngộ-nhận chính là định kiến. Định kiến là kẻ thù lớn nhất của khoa học, và tất nhiên cũng là của mọi mặt đời sống. Hãy cứ hồn nhiên bước vào Hóa học với sự thảnh thơi cần thiết, như tôi vẫn hằng nói: cứ luôn vui với Hóa!

Chúc luôn vui với Hóa. 

Nguyễn Trọng Thọ  

HọcHóa.TT