Có thể thay KOH bằng NaOH trong phản ứng tách HX (Elimination) của Alkyl Halide?

Tất nhiên là được chứ. Điều này cũng đã có ghi trong sách giáo khoa rồi:

Dưới đây là tóm tắt phần trình bày về phản ứng này trong bài của TS Ian Hunt, Khoa Hóa học trường Đại học Calgary, Canada:

Tuy nhiên, khi đề cập đến câu hỏi này, tôi lại quan tâm đến một nội dung khác là sự cạnh tranh giữa phải ứng thê và phản ứng tách khi cho alkyl halide (dẫn xuất halogen của alkane) tác dụng với NaOH.

Như đã trình bày trong bài giảng, khi cho alkyl halide tác dụng với dung dịch KOH hay NaOH (hiểu là dung dịch loãng), sẽ xảy ra phản ứng thế. Song nếu thực hiện phản ứng với KOH hay NaOH đậm đặc (hoặc KOH/ alcohol như EtOH, MeOH) thi phản ứng tách sẽ ưu tiên xảy ra.

Trong thực nghiệm hóa học, không có gì là tuyệt đối cả. Vì thế luôn xảy ra sự cạnh tranh giữa hai phản ứng này, không chỉ tùy thuộc nồng độ và dung môi như đã nêu trên, mà còn tùy thuộc bậc của dẫn xuất halogen, nghĩa là bậc của carbon mà halogen gắn vào, như tóm tắt trong bảng trích dẫn dưới đây (nguồn: Organic Chemistry by David R. Klein, 4th ed.):

Phương trình hoá học các phản ứng ở trường hợp thứ nhất:

Các trường hợp khác, phương trình hoá học tương tự

Hơi đi xa một chút thôi cho các bạn nào quan tâm và muốn tìm hiểu thêm một chút, như slogan "... thêm một chút với Hóa ..." của kênh bên YouTube cũng như của trang này!

© Nguyễn Trọng Thọ